Steatozun əmələ gəlmə səbəbləri aşağıdakılardır:

• Maddələr mübadiləsinin pozulması – II tip şəkərli diabet, piylənmə, hipertriqliseridemiya
• Toksiki faktorların təsiri – alkohol, bəzi toksiki maddələr, dərman preparatları
• Balanslaşdırılmamış qida qəbulu – həddindən artıq qidalanma, aclıq, qidada zülal çatışmazlığı
• Sorulma prosesinin pozulması ilə müşayiət olunan xroniki mədə - bağırsaq xəstəlikləri və s.

Alkohol qəbulu və ya digər toksiki maddələrin təsiri nəticəsində yaranmayan piy infiltrasiyası birincili və ya qeyri alkohol mənşəli steatoz adlanır. Hazırda bu tip qeyri/alkohol mənşəli piy infiltrasiyası əhəmiyyətli dərəcədə yayılmışdır. İnkişaf etmiş ölkələrin əhalisinin təqribən ¼ hissəsində qaraciyər steatozu aşkar edilir. 3,5–11% əhalidə isə qeyri-alkohol mənşəli steatohepatit və qaraciyər sirrozu aşkar edilir. Normal çəkiyə malik insanlarla müqayisədə artıq çəkili insanlar qeyri-alkohol mənşəli piy infiltrasiyasına daha çox meylli olurlar.

Adətən qaraciyər steatozu stabil, zəif proqressivləşən gedişə malik olur. Əgər piy infiltrasiyasına iltihabi proses də qoşularsa, yəni steatohepatit inkişaf edərsə xəstəlik proqressivləşərək qaraciyər fibrozuna (təqribən 30–40% xəstələrdə) və yaxud sirroza (təqribən 10% xəstələrdə) keçə bilər. Həmçinin qeyd etmək lazımdır ki, qeyri-alkohol mənşəli piy infiltrasiyası çəkinin azaldılması fonunda geriə inkişaf edə bilər.

Xəstəliyin ağır gedişə malik olmasında bir sıra faktorlar rol oynayır:

• Yaşın 45-dən yuxarı olması
• Patoloji piylənmə
• II tip şəkərli diabet
• Qadın cinsi
• Genetik faktorlar

Pasiyentlərin əksəriyyətində qaraciyərin zədələnməsinə məxsus əlamətlər qeyd olunmur. Bəzi hallarda xəstələr, qarının sağ yuxarı kvadrantında ağırlıq hissindən şikayət edirlər. Bu ağırlıq hərəkət zamanı daha da artır, xəstələrdə tezyorulma, zəiflik, ürəkbulanma əlamətləri meydana çıxır. Xəstəlik əksər hallarda təsadüfi ultrasəs müayinəsi zamanı aşkar edilir. USM zamanı qaraciyərin ölçülərinin artması, exogenliyinin yüksəlməsi və parlaqlıq (diffuz piy infiltrasiyası nəticəsində) qeyd edilir.

Qeyri – alkohol mənşəli steatohepatoz və steatohepatitin diaqnostikası

Yaş
Adətən 41-60 yaş
Bəzən 11-20 yaş

Cinsi
Əsasən qadın cinsi üstünlük təşkil edir

Tez-tez rast gəlinən yanaşı xəstəliklər
Piylənmə (69-100% xəstələrdə)*
Şəkərli diabet (36-75% xəstələrdə)*
Hiperlipidemiya (20-81% xəstələrdə)*

Şikayətlər
Təqribən 48-100% hallarda ciddi bir şikayət qeydə alınmır*
Qarın nahiyəsində yüngülvari diskomfort hissi
Qarının sağ yuxarı ¼ hissəsində ağrılar
Zəiflik və tezyorulma

Obyektiv əlamətlər
Hepatomeqaliya (qaraciyərin böyüməsi)
Xroniki qaraciyər xəstəliyi və portal hipertenziya əlamətləri (nadir hallarda)

Laborator göstəricilər (bəzi hallarda labarator göstəricilər norma daxilində olur)**
AST və ALT-in 2-3 dəfəyə qədər artması
Qələvi fosfatazanın (ALP) aktivliyinin bir qədər artması və ya norma daxilində olması
Qanda bilirubin və zülalların norma daxilində olması, normal protrombin vaxtı
Bəzi hallarda qanda ferritin yüksələ bilər
Hiperlipidemiya

İnstrumental diaqnostika metodları

USM əlamətləri
Hiperexogenlik (ocaqlı və ya diffuz)
Qaraciyərin ölçülərinin artması

Eyni zamanda KT və MRT müayinəsindən də istifadə etmək olar.

Yuxarıda göstərilən metodlar qaraciyərdə piy infiltrasiyasının olub-olmamasını dəqiqləşdirməyə imkan verir, lakin xəstəliyin steatoz və ya steatohepatit olmasını təyin etmək üçün qaraciyərdən biopsiya götürülməli və histoloji müayinə aparılmalıdır.

Qeyd
*göstəricilər müxtəlif tədqiqatlara əsaslanır
**Eyni zamanda qaraciyərin digər xəstəliklərini inkar etmək lazımdır. (məs, virus hepatitləri, toksiki zədələnmələr)

Müalicə

Qaraciyərin piy infiltrasiyasının əsas müalicə prinsipi xəstəliyin inkişafına səbəb olan faktorları aradan qaldırmaqadan ibarətdir (alkoholdan tam imtina, hepatotoksiki dərman preparatlarının qəbulunun dayandırılması, bədən çəkisinin tədricən azaldılması, pəhriz, fiziki aktivlik və s.).

Pəhriz kifayət qədər zülallı olub, heyvani yağlar və ümumi kalorilik azaldılmalıdır. Pəhrizə kəsmik, qarabaşaq və digər dənli bitkilər daxil edilməlidir. Qida vitamin və mikroelementlərlə zəngin olmalıdır. Qeyri- alkohol mənşəli steatoz zamanı çəkinin tədricən azaldılması prosesin geriyə inkişafı ilə nəticələnə bilər (piy infiltrasiyasının dərəcəsi azalır).

Əgər xəstə şəkərli diabetdən əziyət çəkirsə o zaman qanda şəkər daim kontrol olunmalı və normada saxlamaq üçün müvafiq müalicədən istifadə edilməlidir. Hiperlipidemiya, hipertriqliseridemiya zamanı hipolipidemik dərman preparatları qəbul edilməlidir. Eyni zamanda hepatoprotektorlardan da istifadə edilə bilər.