Servikal yaxmanın Papanikolau metodu ilə (pap-smear) sitoloji müayinəsi uşaqlıq boynu hüceyrələrində baş verən hər hansı bir dəyişikliyi vaxtında aşkar etməyə imkan verir. Yüksək dəqiqliyiniə görə bu müayinə metodu uşaqlıq boynunun fon, xərçəngönü və xərçəng xəstəliklərinin diaqnostikasında skrininiq metod kimi aparıcı mövqe tutur. 21 yaşından yuxarı olan qadınların hər birinin requlyar olaraq bu müayinədən keçməsi tövsiyyə olunur (30 yaşa qədər 2 ildə bir dəfə, 30 yaşdan yuxarı qadınlarda isə 3 ildə bir dəfə. Təbii ki, bu rəqəmlər risk qrupuna aid edilməyən qadınlara aiddir).

Uşaqlıq boynu xərçəngi qadın cinsi orqanlarının onkoloji xəstəlikləri arasında ən geniş yayılmış xəstəlik hesab edilir. Xərçəng əksər hallarda xoşxassəli hesab edilən xəstəliklərin fonunda inkişaf edir. Buna görə də bu xəstəliklə ən yaxşı mübarizə metodu onun profilaktikasıdır. Profilaktikaya isə uşaqlıq boynunun fon, xərçəngönü və erkən mərhələdə olan xərçəng xəstəliklərinin vaxtında aşkar edilməsi və adekvat müalicəsi daxildir. Uşaqlıq boynu eroziyası, psevdoeroziyası, leykoplagiya fon xəstəlikləri, intraepitelial zədələnmələr isə xərçəngönü xəstəliklərə aid edilir.

Papanikolau metodu ilə yaxmanın hazırlanması adi ginekoloji müayinənin bir hissəsini təşkil edib, tez və ağrısız aparılır. Müayinə vaxtı həkim uşaqlıq boynundan material götürərək əşya şüşəsinin üzərinə xüsusi fırça ilə yayır. Bundan sonra material laboratoriyaya göndərilir və orada papanikolau metodu ilə rənglənərək mikroskopik (sitoloji) müayinə aparılır. Burada hüceyrələrin ölçüsü, forması, miqdarı, yerləşmə xarakteri qiymətləndirirlir. Əgər hüceyrələr normal forma və ölçüyə malikdirsə və atipik hüceyrələr aşkar edilmirsə yaxma normal hesab edilir. Atipik hüceyrələr düzgün olmayan forma və ölçülü olub, yerləşmə xarakteri nizamsızdır. Bu hüceyrələr həm xərçəngönü, (aşağı və yüksək dərəcəli intraepitelial zədələnmələr) həm də xərçəng xəstəliklərində aşkar edilir. Əgər Papanikolau metodu ilə aparılmış sitoloji müayinə zamanı atipik hüceyrələr aşkar edilərsə ya müayinə təkrar olaraq aparılır, ya da zədələnmiş nahiyədən biopsiya götürülərək histoloji müayinə aparılır.

Müayinəyə hazırlıq

Müayinə nəticəsində daha dəqiq nəticə əldə etmək üçün bir sıra şərtlərə riayət etmək lazımdır. Menstruasiya vaxtı müayinənin aparılması məqsədəuyğun deyil. Müayinənin aparılmasına 2 gün qalmış cinsi əlaqədə olmamaq, tampon, vaginal kremlər və şamlardan istifadə etməmək tövsiyyə olunur. Həmçinin vanna əvəzinə duş qəbul etmək daha düzgün hesab edilir. Yaxmanı ginekoloji müayinədən və ya kolposkopiyadan öncə götürmək lazımdır. Əgər bu müayinələr aparılıbsa 48 saatdan sonra yaxma götürülə bilər.